Σάββατο, 26 05 2018

Ο φόβος των ανθρώπων

 

Τελευταία αναρωτήθηκα αν ο φόβος είναι θετικό ή αρνητικό συναίσθημα και τελικά διαπίστωσα ότι εμείς επιλέγουμε τι θέλουμε να είναι... Mπορούμε να τον χρησιμοποιήσουμε ως ασπίδα ενάντια σε διάφορους κίνδυνους, άλλοτε όμως ο φόβος μπορεί να είναι μια ανησυχία, μια αμφιβολία, θυμός που μπορούν να δημιουργήσουν πολλά προβλήματα στον οργανισμό μας κυρίως αν τα κρατάμε μέσα μας. Αυτό συμβαίνει γιατί σταματάμε τη ροή ενέργειας μέσα μας, ενώ στέλνουμε και μήνυμα στον υποθάλαμο και στη συνέχεια στην υπόφυση να εκκρίνει υπερβολικά ορισμένες ορμόνες (όπως κορτιζόλη, αδρεναλίνη, ινσουλίνη), διαταράσσοντας την υγεία μας ή προκαλώντας τη μείωση της θυροξίνης που καταστρέφει κυριολεκτικά το μεταβολισμό μας.

 

 

 

 

Στο βιβλίο του πολωνού κοινωνιολόγου Ζίγκμουντ Μπάουμαν «Ρευστός φόβος» που κυκλοφόρησε το 2011, ο Μπάουμαν μίλησε για τους μεγάλους φόβους που βασανίζουν σήμερα την ανθρωπότητα:

«Η επιθυμία να αισθάνονται ασφαλείς είναι κοινή σε όλους τους ανθρώπους και ίσως όχι μόνον σε αυτούς. Κάποτε την αποκαλούσαν "ένστικτο της επιβίωσης". Για τους ανθρώπους όμως η επιβίωση έχει ένα νόημα πολύ ευρύτερο από εκείνο που έχει για τα άλλα ζώα.

Συμπεριλαμβάνει και τη διάσωση της κοινωνικής τους κατάστασης και της αξιοπρέπειάς τους μπροστά στους κινδύνους της αποτυχίας και της ταπείνωσης. Σήμερα οι κίνδυνοι για τη φυσική επιβίωση και εκείνοι που πηγάζουν από τις παραξενιές της φύσης δεν είναι τόσο σοβαροί όσο ήταν στο παρελθόν. Οι λύκοι έχουν χαθεί από τα δάση, επινοήθηκαν φάρμακα που θεραπεύουν τις ασθένειες που άλλοτε θεωρούνταν ανίατες, υπάρχουν τα παυσίπονα κ.λπ. Έχει μεγαλώσει όμως η ανησυχία ότι θα χάσουμε την κοινωνική μας ταυτότητα, ότι θα υποστούμε ταπεινώσεις και ότι θα δούμε να ποδοπατιέται η αξιοπρέπειά μας.

Σήμερα ο τρόπος με τον οποίο κερδίζουμε τα προς το ζην, οι αξίες του επαγγελματισμού, η αξιολόγηση που κάνει η κοινωνία στις αρετές και στις επιτυχίες, οι προσωπικοί δεσμοί και τα κεκτημένα δικαιώματα, όλα αυτά είναι εύθραυστα, προσωρινά και ανακλητά. Και κανείς δεν γνωρίζει πότε και από πού θα έρθει το μοιραίο πλήγμα.

Αυτό που κάνει επομένως τους κινδύνους φαινομενικά σοβαρότερους είναι η δυσκολία να τους εντοπίσουμε και επομένως να τους αποφύγουμε και να τους καταπολεμήσουμε.

 

 

Μια μορφή φόβου είναι η ξενοφοβία


Φοβόμαστε τους μετανάστες, επειδή οι πιο τρομερές απειλές είναι σήμερα κρυμμένες σε έναν παγκόσμιο κρανίου τόπο. Είναι τρομερές επειδή δεν μπορούμε να τις διαγνώσουμε και επομένως τοποθετούνται πέρα από τα δικά μας φτωχικά μέσα άμυνας (για παράδειγμα, άπληστα κεφάλαια, περιπλανώμενα ή ανταγωνιζόμενα, που είναι σε θέση να μας στερήσουν τη θέση εργασίας μας και τα εισοδήματά μας, οι τρομοκράτες, το οργανωμένο έγκλημα, οι επιδημίες).

Οι μετανάστες είναι η ενσάρκωση των αδιόρατων φόβων. Είναι η μοναδική εμπροσθοφυλακή που είναι ορατή διά γυμνού οφθαλμού και που μπορούμε να την αγγίξουμε με το χέρι μας. Είναι, όπως έλεγε ο Μπέρτολντ Μπρεχτ , οι προάγγελοι των κακών ειδήσεων. Αναγγέλλουν πόσο εύθραυστη είναι η ύπαρξή μας. Και, καθώς είναι εδώ, πλάι μας, μπορούμε τελικά να προσπαθούμε να κάνουμε κάτι "συγκεκριμένο" για να αναχαιτίσουμε τον κίνδυνο. Κλείνοντάς τους στα στρατόπεδα προσφύγων ή απελαύνοντάς τους, "καίμε το σκιάχτρο των εχθρικών δυνάμεων". Αποφορτίζουμε έτσι την ένταση, αλλά δεν επιλύουμε κανένα πρόβλημα».

 

 

 

Ακόμα ένας μεγάλος φόβος είναι η τρομοκρατία

 

Όλοι φοβούνται την τρομοκρατία και την εξάπλωση της. Γιατί συμβαίνει αυτό αφού δεν υπάρχουν πολλά θύματα;

«Σε αυτό ακριβώς -σημειώνει ο Μπάουμαν- στηρίζεται η στρατηγική των τρομοκρατών. Είναι βέβαιοι ότι οι ενέργειές τους θα δημιουργήσουν περισσότερο ψυχολογικό και ηθικό αποτέλεσμα με τη συζήτηση που θα γίνει γι' αυτές, παρά με τα συγκεκριμένα αποτελέσματα και τις ζημιές που θα προκαλέσουν τα πρωτόγονα όπλα τους. Οι τρομοκράτες μπορούν να βασίζονται στη συνεργασία των μέσων μαζικής επικοινωνίας, που προβάλλουν σε παγκόσμια κλίμακα τις τοπικές τους δράσεις. Μπορούν να βασίζονται σε ισχυρούς στρατούς, που, σε αντίποινα γι' αυτές τις δράσεις, θα σπείρουν καταστροφή και μίσος, προμηθεύοντας στους τρομοκράτες στρατιές νέων οπαδών. Μπορούν να βασίζονται στις κυβερνήσεις, που βλέπουν στις τρομοκρατικές ενέργειες μιαν ευκαιρία για να καταδείξουν ότι επαγρυπνούν και είναι αποτελεσματικές και να κερδίσουν την επιδοκιμασία των εκλογέων».

Η 11η Σεπτεμβρίου, τα τσουνάμι, ο τυφώνας «Κατρίνα» δείχνουν πόσο ευάλωτος είναι ο πολιτισμός μας: «Θα ήταν ωραίο -συνεχίζει ο Μπάουμαν- να μπορούμε να νομίζουμε ότι ο πολιτισμός μας βαδίζει προς το βασίλειο του λόγου και της ηθικής, έστω και με κάποια ατυχήματα στη διαδρομή. Δεν είναι, όμως, έτσι. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι οι αυθάδεις φιλοδοξίες της νεωτερικότητας άρχισαν με το σοκ που προκλήθηκε τον 18ο αιώνα από τον σεισμό της Λισαβόνας. Μια φύση τυφλή, στερούμενη κάθε ορθολογικότητας, αδιάφορη για τις διακρίσεις ανάμεσα σε αμαρτία και αρετή, ανάμεσα σε αξία και ενοχή, πλήττει αδιακρίτως. Χρειάζεται, επομένως, να αναχαιτίσουμε τη δύναμη των φυσικών στοιχείων, να υποχρεώσουμε τη φύση να εφαρμόζει τις έννοιες του καλού και του κακού. Και, με τη βοήθεια του λόγου και της τεχνικής, η ανθρωπότητα θα προσδώσει μιαν ηθική τάξη σε ένα μη ηθικό χάος.

 


Τα αποτελέσματα όμως είναι διαφορετικά από τις προθέσεις. Δεν κατορθώσαμε να πείσουμε τη φύση να υπακούσει στην ανθρώπινη φαντασία. Ωστόσο, οι συνέπειες των ενεργειών μας -που είναι αψεγάδιαστες από τεχνική άποψη- μας πλήττουν με μιαν ανορθολογική σκληρότητα, σκληρότητα που μέχρι τώρα αποδίδαμε μόνο στη φύση. Το πρόβλημα έγκειται στο γεγονός ότι, παρά τα πρόδηλα αποτελέσματα, δεν έπαψαν ποτέ οι υποσχέσεις ότι μπορούμε να μεταθέσουμε στην τεχνική και στα προϊόντα της το καθήκον να επιλύει τα ανθρώπινα προβλήματα και οι φιλοδοξίες μετασχηματισμού του κόσμου (και των κατοίκων του) με βάση τις επιταγές του επιστημονικό-τεχνικού λόγου. Σήμερα το κράτος αναθέτει τα καθήκοντά του στις δυνάμεις της αγοράς, που είναι ανώνυμες και απρόσωπες. Συνεπώς τα καθήκοντα που είναι ζωτικής σημασίας για τη λειτουργία και το μέλλον της κοινωνίας ξεφεύγουν από την εποπτεία της πολιτικής και επομένως από κάθε δημοκρατικό έλεγχο. Το αποτέλεσμα: αδυνατίζει το αίσθημα της κοινότητας και κατακερματίζεται η κοινωνική αλληλεγγύη...»

 

 

 

 

Και τώρα τι λένε οι ψυχολόγοι για τον φόβο...

 

Σύμφωνα με το DSM-IV (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders), οι φοβίες υπάγονται στην ευρύτερη διαγνωστική ομάδα των αγχωδών διαταραχών. Διακρίνονται σε τρεις υποκατηγορίες: την απλή (ή συγκεκριμενοποιημένη) φοβία, την κοινωνική φοβία και την αγοραφοβία.

Λίγα λόγια για την κάθε μια:

Απλή φοβία

Εμφανίζεται στα παιδικά μας χρόνια και συχνά παρέρχεται με το πέρας του χρόνου. Τα συμπτώματα είναι κυρίως άγχος και αποφεύγει κάθε πιθανή δραστηριότητα που θα τον έφερνε σε επαφή με αυτό. Εάν αυτή συνεχισθεί και όταν μεγαλώσει ο άνθρωπος τότε τα συμπτώματα συχνά μεγεθύνονται και δυσκολεύουν σημαντικά την καθημερινότητά του.

 

Κοινωνική φοβία

Αφορά το έντονο άγχος και φόβο έκθεσης σε καθημερινές κοινωνικές συναναστροφές. Ο πάσχων φοβάται ότι οι άλλοι τον παρατηρούν και τον κριτικάρουν, νιώθει έντονη αμηχανία και φόβο ότι θα εξευτελιστεί δημόσια, και αποφεύγει οποιαδήποτε σχετική δραστηριότητα.

 

Αγοραφοβία

Αφορά εκδήλωση υπέρμετρου άγχους κατά την παραμονή του ατόμου σε μέρη όπου η διαφυγή θεωρείται δύσκολη ή, σε περίπτωση κρίσης πανικού, η παροχή βοήθειας από τρίτους μη διαθέσιμη.

 

 

 

 

Ακολουθούν μερικά Γνωμικά και Αποφθέγματα γνωστών που αναφέρονται στο φόβο:

 

 

Δημόκριτος, 470-370 π.Χ., Αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος

Ποθητός είναι μάλλον ή φοβερός κατά βίον προαιρού. Ον πάντες φοβούνται, πάντας φοβείται.

Μετάφραση : διάλεξε να είσαι αγαπητός παρά να σε φοβούνται. Αυτός που τον φοβούνται όλοι, τους φοβάται όλους.

 

 

Αίσωπος, 620-560 π.Χ., Αρχαίος μυθοποιός, δούλος εκ Φρυγίας

Βέλτιον θανείν άπαξ ή διά βίου τρέμειν.

Μετάφραση: καλύτερα να πεθάνεις μια φορά παρά να τρέμεις από το φόβο σου μια ζωή.

 

 

Θουκυδίδης, 460-394 π.Χ., Αθηναίος ιστορικός

Ησυχίαν είχεν ο Δήμος και αντέλεγε ουδείς, δεδιώς και ορών ότι πολύ το ξυνεστηκός.

Μετάφραση: ο λαός σώπαινε, και κανείς δεν μιλούσε, γιατί ήταν φοβισμένος και έβλεπε πως οι συνωμότες ήταν πολλοί.

 

 

Φρήντριχ Νίτσε, 1844-1900, Γερμανός φιλόσοφος

Καλύτερα να χαθείς παρά να μισείς και να φοβάσαι.

 

            

Umberto Eco, 1932-, Ιταλός συγγραφέας

Τίποτε δεν δίνει σ’ έναν φοβισμένο άνθρωπο περισσότερο 

            κουράγιο από το φόβο ενός άλλου.

  

 

Μαχάτμα Γκάντι, 1869-1948, Ινδός ηγέτης

Ο φόβος έχει κάποια χρησιμότητα, η δειλία όμως δεν έχει καμία.

 

 

Ναπολέων Βοναπάρτης, 1769-1821, Γάλλος ηγέτης

Οι άνθρωποι που πρέπει να φοβάσαι δεν είναι αυτοί που διαφωνούν μαζί σου, αλλά αυτοί που διαφωνούν μαζί σου και φοβούνται να σου το πουν.

 

 

André Malraux, 1901-1976, Γάλλος συγγραφέας & πολιτικός

Πάνω απ’ όλα μη φοβάσαι. Ο εχθρός που σ’ αναγκάζει να υποχωρήσεις, είναι φοβισμένος ο ίδιος εκείνη τη στιγμή.

 

 

Γουίλιαμ Σαίξπηρ, 1564-1616, Άγγλος συγγραφέας

Το να φοβάσαι το χειρότερο, συχνά γιατρεύει το χειρότερο. 

 

 

 

Όμηρος, 800-750 π.Χ., Ποιητής

Ευτυχισμένος ο ηγεμόνας που κάνει τους υπηκόους του όχι να τον φοβούνται, μα να φοβούνται μήπως αυτός πάθει τίποτε κακό. 

 

 

 

Φραγκλίνος Ρούζβελτ, 1882-1945, Αμερικανός πρόεδρος [1936-1945]

Το μόνο πράγμα που πρέπει να φοβόμαστε είναι ο ίδιος ο φόβος.

 

 

Ιούλιος Καίσαρ, 101-14 π.Χ., Ρωμαίος στρατηγός & ύπατος

Δεν είναι ο καλοθρεμμένος και μακρυμάλλης άντρας που φοβάμαι, αλλά αυτός που φαίνεται χλωμός και πεινασμένος.

 

 

 

 

Κομφούκιος, 551-479 π.X., Κινέζος φιλόσοφος 

Ο Μεγάλος Άντρας ούτε ανησυχεί , ούτε φοβάται.

 

 

 

Πλάτων, 427-347 π.Χ., Φιλόσοφος

Φόβος είναι η ψυχική ταραχή που προκαλείται από την αναμονή του κακού.  

 

 

Μαρία Κιουρί, 1867-1934, Γαλλίδα φυσικός

Τίποτε στη ζωή δεν είναι για να το φοβόμαστε, αλλά για να το κατανοήσουμε.

 

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Rating 100% (4 Votes)

 

Powered by Bullraider.com
Up